Akılcı İlaç Kullanımı Nedir?
Akılcı İlaç Kullanımı, kişilerin klinik bulgularına ve bireysel özelliklerine göre uygun ilacı, uygun süre ve dozda, en düşük fiyata ve kolayca sağlayabilmeleri olarak tanımlanmaktadır Bu tanım ilk defa 1985 yılında Nairobi’de Dünya Sağlık Örgütü tarafından yapılmıştır.
Akılcı ilaç kullanımı (AİK) kısaca ilaç kullanırken doğruları uygulamak ve bilinçli olmaktır . Hastaların hastalıklarına uygun doğru ilacı, doğru dozda, doğru süre ve doğru uygulama yolu ile en az maliyette edinmelerini hedefler
Doğru İlaç Kullanımının İlkeleri
Akılcı ilaç kullanımı, 5 temel doğruluk ilkesine dayanmaktadır :
- Doğru İlaç: Hastalığa uygun ilacın seçilmesi
- Doğru Kişi: İlacın doğru hastaya verilmesi
- Doğru Miktar: İlacın uygun dozda kullanılması
- Doğru Zaman: İlacın belirtilen saatlerde ve sürede kullanılması
- Doğru Yol: İlacın uygun yöntemle (yutma, çiğneme gibi) alınması
Ayrıca, doğru bilgilendirme, doğru kayıt ve doğru maliyet de akılcı ilaç kullanımının önemli ilkeleri arasındadır
İlaç Güvenliği İçin Dikkat Edilmesi Gerekenler
Doktor ve Eczacı Danışmanlığı
- İlaçlar mutlaka eczanelerden alınmalı, eczacıya veya doktora danışmadan kesinlikle ilaç kullanılmamalıdır
- Reçeteli ilaçlar sadece doktor reçetesi ile eczaneden alınmalıdır (örneğin antibiyotikler)
Kişiye Özel Tedavi
- İlaç tedavisi kişiye özgüdür. Birine iyi gelen bir ilaç, başka birine iyi gelmeyebilir. Başkalarının ilaçları kesinlikle kullanılmamalıdır
Tedavi Süresine Uyum
- Doktor tarafından belirlenmiş olan tedavi süresine mutlaka uyulmalıdır. Doktorun belirlediği süreden önce ilaç tedavisi kesilmemelidir
Yan Etkilerin Takibi
- İlaç kullanırken vücutta herhangi bir beklenmeyen değişiklik fark edilirse (kaşıntı, çarpıntı, ağrı, yüksek ateş gibi) mutlaka ilgili doktor ve eczacı bilgilendirilmelidir
Besin ve İlaç Etkileşimleri
- İlaçların besinlerle etkileşimleri hakkında bilgi alınmalıdır
- Bazı ilaçlar aç, bazıları tok karnına alınmalıdır
Saklama Koşulları
- İlaçlar uygun koşullarda saklanmalıdır
- İlaçlar kilit altında ve çocukların ulaşamayacağı yerlerde muhafaza edilmelidir
Son Kullanma Tarihi
- Son kullanma tarihi geçmiş olan ilaçlar kesinlikle kullanılmamalıdır
- Kullanılmayan ilaçlar uygun şekilde imha edilmelidir
Yanlış İlaç Kullanımının Zararları
Tedavinin Başarısız Olması
- Hastanın tedavisinde yetersiz kalınması
- Hastalığın iyileşmemesi veya kötüleşmesi
İstenmeyen Yan Etkiler
- İstenmeyen etki riskinde artış
- Organ hasarları (karaciğer, böbrek vb.)
İlaç Direnci
- Özellikle antibiyotiklerde direnç gelişimi
- Acil ve temel ilaçlara karşı direnç gelişmesi, bunun sonucu olarak tedavinin ekonomik ve sosyal maliyetinin artması
Ekonomik Kayıplar
- Gereksiz tedavi maliyeti, işten kalma ve kazanç kaybı gibi ekonomik zararlar
- Boşa kaynak harcanması ve bunun sonucunda temel ilaçlara ulaşabilirliğin azalması, tedavi maliyetinin yükselmesi
Sağlık Sistemine Yük
- İlaç tedavisinin kalitesinin düşmesi, bunun kaçınılmaz sonucu olarak hasta sayısının ve ölüm oranının artması
- Hastane yatışlarında artış
Özel Hasta Gruplarında İlaç Kullanımı
Çocuklar
- Çocuklara özel dozlama yapılmalıdır
- İlaçlar çocukların erişemeyeceği yerlerde saklanmalıdır
Yaşlılar
- Yaşlılarda ilaç metabolizması değiştiği için dikkatli olunmalıdır
- Çoklu ilaç kullanımı (polifarmasi) riskine dikkat edilmelidir
Hamileler ve Emziren Anneler
- Hamilelik ve emzirme döneminde doktora danışmadan hiçbir ilaç kullanılmamalıdır
- Bazı ilaçlar anne sütüne geçebilir
Kronik Hastalığı Olanlar
- Kronik hastalıklar için kullanılan ilaçlar düzenli kullanılmalıdır
- İlaç etkileşimlerine dikkat edilmelidir
Sonuç
Akılcı ilaç kullanımı, sağlığımız için büyük önem taşır. İlaçlar doktor kontrolünde, eczacı danışmanlığında ve önerilen şekilde kullanılmalıdır. Doğru ilaç kullanımı ilkelerine uyulması, tedavinin başarısını artırır ve olası zararları önler.
Bilinçli bir toplum için ilaç güvenliği ve doğru kullanım konusunda farkındalık yaratmak, hem bireysel sağlığımız hem de toplum sağlığı açısından kritik öneme sahiptir. İlaç israfının önlenmesi ve kaynakların verimli kullanılması da akılcı ilaç kullanımının önemli faydalarındandır.