Giriş
Ergenlik, bireylerin çocukluktan yetişkinliğe geçiş sürecinde fiziksel, psikolojik ve sosyal değişimlerin yoğun olarak yaşandığı kritik bir gelişim dönemidir. Bu süreçte bireyler kimlik arayışına girer, bağımsızlık ihtiyacı artar ve aile ile ilişkilerde çatışmalar yaşanabilir. Ergenler bu dönemde, duygu durumlarında dalgalanmalar, sosyal ilişkilerde ise belirgin değişiklikler yaşarlar.
Akran ve Aile Etkisi
Ergenlik döneminde birey, artan bağımsızlık isteği nedeniyle aileyle içsel çatışmalar yaşayabilir ve bu süreçte akran gruplarına yönelme eğilimindedir. Akran gruplarının birey üzerindeki etkisi oldukça belirgindir ve bu gruplar olumlu ya da olumsuz yönelimlere sahip olabilir. Araştırmalar, ergenlerin büyük bir kısmının (%85-90) çeşitli nedenlerle olumsuz nitelikteki gruplara yöneldiğini ya da bu gruplarla karşılaştığını göstermektedir.
Bu tür gruplar, ergenin aksiyon, adrenalin ve farklı duygulara yönelme isteğiyle cazip hale gelebilir. Ancak, olumsuz akran grupları bireyin sosyal kimliğini olumsuz etkileyebilir; sigara, alkol ve uyuşturucu madde kullanımı gibi riskli davranışlara yönelmesine neden olabilir. Bununla birlikte birey yasa dışı etkinliklere karışarak, hem kişisel gelişimini hem de geleceğini tehlikeye atabilir. Bu süreçte aileyle olan bağ zayıflar çünkü birey, akran ilişkilerinde daha fazla kabul gördüğünü ve rahat hissettiğini düşünür.
Ergenlikte Kimlik Oluşumu
Ergenlik dönemi aynı zamanda bireyin “Ben kimim?” ve “Ne istiyorum?” gibi temel varoluşsal sorulara yanıt aradığı kimlik gelişimi sürecidir. Birey, değerlerini, inançlarını ve yaşam amaçlarını belirlemeye çalışır. Bu bağlamda, bireyin içinde bulunduğu kültürel yapı, dini ve ideolojik çoğunluklar, düşünsel sorgulama süreçlerinde etkili olabilir. Bireyler bu süreçte araştırma yaparak, sorgulayarak ve değerlendirerek kendi inanç ve değer sistemlerini oluşturmaya yönelir.
Erikson’un psikososyal gelişim kuramına göre, ergenlik dönemi “kimliğe karşı kimlik karmaşası” evresidir. Eğer birey bu dönemde sağlıklı bir kimlik geliştiremezse, ileriki yaşantısında benlik karmaşası, kararsızlık ve uyum sorunları yaşama riski artar.
Günlük yaşamdan örnekle açıklamak gerekirse: Lise son sınıfa gelmiş bir birey, üniversite sınavına hazırlanırken ilgi alanlarını, yeteneklerini veya mesleki yönelimlerini keşfedememişse, eğitim hayatı boyunca seçtiği mesleğin kendisine uygun olmadığını fark edebilir. Bu durum, meslek yaşamında tatminsizlik, verimsizlik ve mutsuzluk gibi olumsuz sonuçlara yol açabilir.
Aile Ne Yapmalı?
Aileler, ergenlik dönemindeki bireylerin davranışlarını “geçici bir süreç” olarak görüp göz ardı etmemelidir. Tam tersine, bu dönemde gösterilen yaklaşımlar bireyin geleceğini doğrudan etkileyebilir. Aile içi iletişimde empati ve anlayış esas alınmalıdır. Ne baskıcı bir yaklaşım ne de tamamen ilgisiz bir tutum sağlıklı sonuçlar doğurur.
Günümüzde sosyal medya kaynaklı çevrimiçi taciz olaylarında ciddi bir artış gözlemlenmektedir. UNICEF raporlarına göre, bu oran %85 civarındadır. Ergenlikte bağımsızlık arayışının etkisiyle aileden uzaklaşan bireyler, akran ilişkilerinden yeterli desteği göremezlerse içine kapanabilir, duygusal yalnızlık yaşayabilir. Bu durum, bireyin içsel enerjisini sağlıksız yollarla ifade etmesine neden olabilir ve siber zorbalık gibi etik dışı dijital davranışlara yöneltebilir.
Ailelerin bu bağlamda teknolojik araçlardan çok, çocuklarının ilgi alanlarına, hobilerine yönelmesine destek olmaları önemlidir. Kitap okuma alışkanlığı kazandırmak, sanatsal veya sportif etkinliklere teşvik etmek bireyin bilişsel, duygusal ve sosyal gelişimini destekleyecektir.
