Cinayetlerin Psikolojik Boyutlarına Genel Bakış

Cinayet, insanlık tarihi boyunca varlığını sürdüren ve derin psikolojik, sosyolojik ve hukuki boyutları olan karmaşık bir olgudur. Bu akademik makale, cinayet eyleminin altında yatan psikolojik dinamikleri, failin zihinsel süreçlerini ve çevresel etkileşimleri derinlemesine incelemeyi amaçlamaktadır. Literatürde cinayetlerin nedenleri çok boyutlu bir yapıda ele alınmaktadır; dürtüsel davranışlardan titizlikle planlanmış eylemlere, bireysel psikopatolojilerden toplumsal norm ve değerlere kadar geniş bir yelpazede faktörler rol oynamaktadır.¹ Bu çalışma, cinayetlerin psikolojik temellerini anlamak için kişilik bozuklukları, gelişimsel travmalar, farklı cinayet tiplerinin motivasyonları, toplumsal ve çevresel etkiler ile adli psikolojik değerlendirme süreçlerini ele alacaktır.

1. Homicidal Davranışın Psikolojik Temelleri

1.1. Dürtü Kontrol Bozuklukları ve Öfke Yönetimi

Dürtüsellik, bireylerin ani ve kontrolsüz davranışlarını tanımlayan bir durum olup, öfke ve duygusal tepkilerin kontrolünde yaşanan zorlukların temel göstergesidir.³ Cinayet gibi şiddet içeren suçların arkasında sıklıkla dürtüsel agresyon bulunmaktadır.⁵ Dürtü kontrol bozuklukları, bireylerin ani kararlar almasına, riskli davranışlarda bulunmasına ve sonrasında pişmanlık duymasına neden olabilir.³ Özellikle aile içi şiddet işleyenlerin genellikle öfke kontrolsüzlüğü ile dürtüsel ve fevri olarak suç işledikleri belirtilmiştir.¹

Aralıklı Patlayıcı Bozukluk (Intermittent Explosive Disorder – IED), dürtüsel öfke patlamalarını içeren bir durum olup, kişinin kendisine ve çevresine zarar verebilir.⁶ Bu durumun genetik, çevresel (düşük sosyo-ekonomik durum, şiddet, çocuklukta ihmal/istismar, akran zorbalığı) ve biyolojik faktörlerden kaynaklanabileceği belirtilmiştir.⁶

Dürtüsel davranışlar ve şiddet arasındaki ilişki, döngüsel bir yapıda ortaya çıkabilmektedir. Aile içi şiddete maruz kalan veya bu tür ortamda büyüyen bireylerde kronik öfke yönetimi sorunları ve dürtüsellik gelişme olasılığı artmaktadır. Bu durum, kişilerin şiddet içeren suçlara daha yatkın hale gelmesine yol açabilir. Ayrıca, dürtülerin doyurulmasının eylemden haz alma isteğiyle birleşmesi, bu davranış kalıbının pekişmesine ve kırılmasının zorlaşmasına neden olabilmektedir.⁴ Bu, tek bir dürtüsel eylemden ziyade, zamanla yerleşik hale gelen bir davranış örüntüsü anlamına gelmektedir.

Çocukluk çağı travmaları ve aile içi şiddet gibi erken dönem olumsuz deneyimlere maruz kalmak, bireylerin duygu düzenleme becerilerini olumsuz etkileyebilir ve dürtüselliği artırabilir.⁶ Bu durum, travma, duygu düzenleme bozukluğu ve dürtüsellik arasında bir nedensellik zinciri oluşturarak şiddet içeren davranışlara zemin hazırlamaktadır. Bu nedenle, dürtüsel cinayetlerin önlenmesine yönelik etkili müdahaleler, sadece anlık öfke yönetimine odaklanmakla kalmamalı, aynı zamanda kronik dürtüselliğe ve duygusal düzensizliğe katkıda bulunan gelişimsel ve çevresel faktörleri de ele almalıdır. Erken çocukluk dönemi müdahaleleri ve aile destek programları, bu şiddet döngüsünü kırmada önemli bir rol oynayabilir.

1.2. Kişilik Bozuklukları ve Cinayet İlişkisi

Cinayet eylemlerinin altında yatan psikolojik faktörler arasında çeşitli kişilik bozuklukları önemli bir yer tutmaktadır. Bu bozukluklar, bireylerin düşünce, duygu ve davranış kalıplarını etkileyerek şiddet eğilimlerini artırabilir.

1.2.1. Antisosyal, Şizoid, Paranoid ve Narsisistik Kişilik Bozuklukları

Antisosyal Kişilik Bozukluğu (ASKB) olan bireylerin suça yatkın olduğu, dürtüsel suçlar için önemli bir risk faktörü olduğu ve mahkum popülasyonlarında baskın olduğu birçok çalışma ile kanıtlanmıştır.⁹ Bu kişiler empati yoksunluğu, pişmanlık duymama, manipülatif davranışlar ve saldırganlık eğilimi gösterirler.¹⁰ Şizoid Kişilik Bozukluğu, özellikle cinsel suçlarda risk faktörü olarak öne çıkabilmekle birlikte, şiddetli suçlar, cinayete teşebbüs ve cinayetle güçlü bir şekilde ilişkilidir.⁹ Seri katiller arasında şizoid kişiliğin aşırı temsil edildiği belirtilmiştir.⁹ Paranoid Kişilik Bozukluğu da dürtüsel suçlarda risk faktörü olarak tanımlanmıştır.⁹ Paranoid bozukluğu olan erkek hastalarda cinayet oranlarının yüksek olduğu gözlemlenmiştir.¹² Narsisistik Kişilik Bozukluğu, dürtüsel suçlarda risk faktörü olarak belirtilmiş, ayrıca seri katillerin narsist olduğu ve şişirilmiş bir egoya sahip olduğu ifade edilmiştir.⁹

1.2.2. Borderline Kişilik Bozukluğu

Borderline Kişilik Bozukluğu (BKB), dürtüsel suçlar için bir risk faktörü olarak tanımlanmıştır.⁹ Belçika’daki suçlular üzerinde yapılan bir çalışmada, BKB’nin yüksek oranda bulunduğu belirtilmiştir.⁹ Ancak, bir Yunan hapishane çalışmasında “B” veya “C” kümesi kişilik bozukluklarının şiddet içeren suçlarla ilişkili bulunmadığı belirtilmiştir.⁹ BKB genellikle B kümesi kişilik bozuklukları arasında yer alır, bu da bulgular arasında bir çelişki veya nüans gerektiren bir durumdur. Bu durum, BKB’nin cinayetle doğrudan ilişkisinin karmaşıklığını veya farklı popülasyonlardaki değişkenliğini gösterebilir; örneğin, BKB’deki şiddet eğilimleri daha çok kendine yönelik veya ilişkisel bağlamda ortaya çıkabilirken, cinayet gibi ölümcül eylemler için tek başına yeterli bir faktör olmayabilir.

1.2.3. Psikopati ve Sosyopati Ayrımı

Klinik olarak sosyopat ve psikopat terimleri, Antisosyal Kişilik Bozukluğu (ASKB) özelliklerini sergileyen; başkalarının haklarını ve duygularını göz ardı eden kişiler için kullanılır.² Bu iki terim sıklıkla birbirinin yerine kullanılsa da, aralarında belirgin farklar bulunmaktadır.

Psikopatlar: Genellikle soğukkanlı davranışlar sergiler, diğer insanların sıkıntılarını fark edemez, yüzeysel ve sahte ilişkiler kurar, gerçek duygusal bağlardan yoksundur ve suç faaliyetlerine eğilimlidirler.² Eylemlerinden pişmanlık duymazlar, empati eksikliği ve suç eğilimleri ile egosantrik bir kişiliğe sahiptirler.¹¹ Psikopatik suçların tarihte işlendiği ve istikrarlı bir şekilde arttığı vurgulanmıştır.¹¹ Psikopatlar, suç faaliyetlerini örtmek için normal bir yaşam sürdürebilirler ve insanları kendi çıkarları doğrultusunda manipüle etme konusunda ustadırlar.¹¹

Sosyopatlar: Başkalarının ne hissettiğini açıkça umursamadıklarını gösterir, öfkeli, agresif ve fevri davranırlar, duygusal bağları sürdürmekte güçlük çekerler.² Suça yatkın kişilerdir; sosyal norm ve yasaları çiğner, manipülatif olabilir, çok az suçluluk veya pişmanlık duyarlar.¹⁰ Yaşamlarının erken dönemlerinde yaşanan kötü deneyimler ve travmalar sosyopatiye neden olabilir.¹¹ Sosyopatlar, psikopatlara göre daha dürtüsel ve belirgin bir şekilde antisosyal davranışlar sergilerler.

Kişilik bozukluklarının spektrumu ve homicidal risk arasındaki ilişki, cinayetlerin altında yatan motivasyonları anlamak için kritik öneme sahiptir. Antisosyal Kişilik Bozukluğu altında yer alan sosyopati ve psikopati arasındaki ayrım, farklı davranışsal tezahürleri (soğukkanlı planlama ile dürtüsel agresyon) ortaya koymaktadır. Seri katillerde şizoid özelliklerin aşırı temsil edilmesi ve psikopatinin detaylı profilinin incelenmesi, dürtüselliğin bir faktör olmasının yanı sıra, cinayet davranışlarının önemli bir kısmının empati eksikliği, grandiyözite ve başkalarına karşı hesaplanmış bir kayıtsızlıkla bağlantılı olduğunu düşündürmektedir.

Belirli kişilik özelliklerinin (örneğin, narsisizm, empati eksikliği, dürtüsellik) cinayet tipiyle (dürtüsel veya planlı, seri veya tekil) olan etkileşimi önemli bir örüntü sunmaktadır. Örneğin, Borderline Kişilik Bozukluğu dürtüsel suçlarla ilişkilendirilirken, psikopatideki soğuk, manipülatif yapı daha çok planlı, seri cinayetlerle örtüşmektedir. Yunanistan’daki çalışmada B kümesi kişilik bozukluklarının şiddet içeren suçlarla doğrudan ilişkilendirilmemesi, BKB’nin dürtüsel eylemlere yol açabilse de, cinayet gibi ölümcül sonuçlara yol açan şiddetin ASKB veya şizoid/şizotipal bozukluklar kadar tutarlı bir göstergesi olmayabileceğini veya şiddetin daha çok kendine yönelik olabileceğini düşündürmektedir.

Failin belirli kişilik bozukluğu profilini anlamak, motivasyonları, planlama kapasitesini ve tekrarlama potansiyelini anlamak için önemli bilgiler sağlayabilir. Bu farklılaşma, adli değerlendirme, risk yönetimi ve hedefe yönelik müdahalelerin geliştirilmesi açısından hayati önem taşımaktadır. Psikopatik suçlardaki artış eğilimi, toplumsal düzeyde sadece hapis cezasıyla değil, daha derinlemesine anlama ve önleyici tedbirlerle ele alınması gereken bir zorluk olduğunu göstermektedir.

Tablo 1: Cinayetle İlişkili Temel Kişilik Bozuklukları ve Özellikleri

Bu tablo, farklı kişilik bozukluklarının cinayetle olan karmaşık ilişkisini sistematik olarak özetleyerek, okuyucunun anahtar bilgileri hızlıca kavramasını sağlamaktadır. Her bir bozukluğun kendine özgü özelliklerini ve cinayet eylemine nasıl katkıda bulunabileceğini netleştirmektedir. Özellikle, psikopati ve sosyopati arasındaki ince farkları ve bunların cinayet motivasyonlarındaki yansımalarını vurgulayarak, konunun nüanslı bir şekilde anlaşılmasına yardımcı olmaktadır. Bu, okuyucunun metin içinde dağınık olan bilgileri bir araya getirmesine ve bütünsel bir bakış açısı kazanmasına olanak tanımaktadır.

2. Gelişimsel Faktörler: Çocukluk Çağı Travmaları ve İstismar

2.1. Çocukluk Çağı İstismarının ve İhmalinin Etkileri

Çocukluk çağı travmaları; fiziksel, duygusal veya cinsel istismar, ihmal, şiddet ve aile içi çatışmalar gibi olumsuz deneyimleri ifade eder.¹⁴ Bu travmalar, bireylerde depresyon, anksiyete, öfke sorunları, davranışsal sorunlar, düşük özsaygı, güvensizlik ve ilişki zorlukları gibi bir dizi psikolojik ve davranışsal soruna yol açabilir.¹⁴

Araştırmalar, çocuk istismarının her biçimi (fiziksel, psikolojik, cinsel) ile suçluluk davranışları arasında doğrudan bir ilişki olduğunu göstermektedir.¹⁶ Aile içi şiddet ve çocukluk çağı istismarı, özellikle şiddet suçu işlemek açısından ana risk faktörü olarak görülmüştür.¹⁶ Şiddet suçu işleyen bireylerin %72.5’inin 15 yaşına kadar ailelerinde şiddete tanık olduğu veya şiddet yaşadığı tespit edilmiştir.¹⁶ Bu bulgu, aile ortamının şiddet eğilimlerinin gelişimindeki merkezi rolünü ortaya koymaktadır.

Travmatik yaşantılar, bireylerin suça yönelik karar verme süreçlerinde belirleyici bir rol oynayabilir.¹⁷ Çocukluk çağı travmaları, bilişsel ve duygusal açıdan sağlıklı insan gelişimini kesintiye uğratarak kişilerarası ilişkilerde ciddi problemlere yol açar ve suç ile şiddet açısından çok önemli bir risk faktörüdür.¹⁷ Bu durum, travmanın sadece anlık bir etki olmaktan öte, bireyin tüm gelişimsel yörüngesini etkileyen kalıcı bir iz bıraktığını göstermektedir.

2.2. Ayrışma (Dissosiyasyon) ve Şiddet Davranışı

Çocukluk çağı travmaları sonucunda gelişen travma sonrası stres bozukluğu (TSSB), öfke uyarımını etkileyerek şiddet ve/veya suç faili olmada etkili olabilir.¹⁷ Dissosiyasyon, bireyin acı veren deneyimlerden kendini izole etmeyi öğrenmesiyle ortaya çıkabilen bir savunma mekanizmasıdır; bu da duygu ifadelerinin kısıtlanmasına yol açar.¹⁷ Özellikle çocukluk çağı cinsel istismarına maruz kalmanın dissosiyatif yaşantılarla anlamlı düzeyde ilişkili olduğu bulunmuştur.¹⁷

Cinayet suçları esnasında failin dissosiye olduğu savunması, çocukluk çağı travmalarının suç ve şiddetle ilişkisinde tartışmalı bir alandır. Birçok failin olay anını hatırlamadığına ve amnezi yaşadığına dair ifadeler bulunmaktadır. Dissosiyatif amnezinin öldürme suçu işleyen faillerde %25-67 oranında görüldüğü belirtilmiştir.¹⁷ Dissosiyasyon, aşırı korku durumunda adaptif bir mekanizma olarak işleyebilir; çocukken istismara uğrayan bireylerde fiziksel ve psikolojik acıları azaltabilir.¹⁷ Ancak, bu durum aynı zamanda failin bilişsel kapasitesini zedeleyerek empati, duygu düzenleme ve karar verme gibi becerilerin gelişimini olumsuz etkiler.¹⁷ Yüksek düzeyde dissosiyatif yeteneklere sahip insanların, daha yüksek düzeyde fiziksel saldırganlık, öfke ve düşmanlık gösterme eğiliminde olduğu belirtilmiştir.¹⁷ James Gilligan, erken dönemdeki kötü muameleden kaynaklanan utancı “tüm şiddetin birincil veya nihai nedeni” olarak adlandırmıştır.¹⁷ Bu görüş, şiddetin, dayanılmaz utanç duygusunu hafifletmek ve yerine gurur hissini koymak için çaresiz bir girişim olabileceğini düşündürmektedir.

Travma, dissosiyasyon ve şiddet arasındaki sarmal, cinayet davranışlarının karmaşık kökenlerini anlamak için temel bir çerçeve sunar. Çocukluk çağı travmaları, bireylerin sağlıklı bilişsel ve duygusal gelişimini sekteye uğratarak, travmatik deneyimlerle başa çıkmak için ayrışma gibi uyumsuz stratejiler geliştirmelerine yol açar. Ayrışma, çocuklukta ezici acıdan korunmak için bir hayatta kalma mekanizması olarak işlev görebilirken, yetişkinlikte bu durum paradoksal olarak uyumsuz hale gelebilir. Ayrışma yaşayan bireyler, eylemleri sırasında kendilerini olaydan kopuk hissedebilir, hatta cinayet gibi şiddetli eylemleri hatırlamayabilir veya kendilerine ait hissetmeyebilirler. Bu durum, empati eksikliğiyle de bağlantılıdır, zira ayrışan bireylerin başkalarının duygularına karşı daha az duyarlılık göstermesi muhtemeldir.¹⁷

Bu durum, erken dönemdeki güçsüzlük ve istismarın, yetişkinlikte mutlak kontrol arayışına dönüşebileceği bir telafi mekanizmasını da ortaya koymaktadır. Bu döngünün kırılması için, şiddetli suçların önlenmesi stratejileri, sadece anlık tetikleyicilere veya yetişkin psikopatolojisine odaklanmaktan öteye geçmelidir. Çocuk istismarı ve ihmalinin önlenmesi, travma sonrası iyileşme için kapsamlı destek sağlanması ve adalet sisteminde travma-bilgili yaklaşımların benimsenmesi kritik adımlardır. Travma geçmişi olan bireylerde dissosiyatif bozuklukların tanınması ve tedavi edilmesi, gelecekteki şiddet eğilimlerini azaltmada önemli bir rol oynayabilir.

Tablo 2: Çocukluk Çağı Travmalarının Cinayet Riski Üzerindeki Etkileri

Bu tablo, çocukluk çağı travmalarının cinayet riskini nasıl artırdığını sistematik bir şekilde sunmaktadır. Travma türleri ile ortaya çıkan psikolojik sonuçlar ve bunların doğrudan cinayetle ilişkisi arasındaki bağlantıyı kurarak, karmaşık nedensellik zincirini daha kolay anlaşılır kılmaktadır. Özellikle dissosiyasyon gibi mekanizmaların bu süreçteki rolünü vurgulayarak, sadece yüzeydeki belirtilere değil, altta yatan psikodinamiklere dikkat çekmektedir. Bu, önleyici stratejilerin geliştirilmesi için temel bir çerçeve sunmaktadır.

3. Cinayet Tipleri ve Psikolojik Motivasyonlar

3.1. Seri Katillerin Psikolojisi ve Sınıflandırması

Seri katiller, belirli ve düzenli bir şekilde üç veya daha fazla kişiyi öldüren bireyler olarak tanımlanır.¹⁸ Cinayet güdüsü neredeyse daima katilin çocukluğuna dayanan nefret, öfke ve korku gibi unsurlardan kaynaklanmaktadır.⁸

Erken Çocukluk Dönemi Özellikleri: Seri katillerin erken çocukluk dönemlerinde birtakım psikolojik özellikler gösterdiği belirtilir. Bunlar arasında cinsel istismar, fiziksel istismar, hayvanlara işkence, yangın çıkarma (piromani), yatak ıslatma (enürezis), sosyal izolasyon ve kronik yalan söyleme gibi davranışlar yer alır (Macdonald Üçlüsü).¹³ Bu semptomlar aile ihmali ve istismarından kaynaklanır, çocuğu aşırı çekingen ve sessiz bir birey olarak büyütürken, yetişkinlikte çevrelerine karşı daha agresif ve düşmanca olmalarına neden olur.¹⁸

Yetişkinlik Dönemi Özellikleri: Yetişkin olduklarında fantezilerine bağımlılık, empati eksikliği, sürekli uyaran dürtüsü, hayatında hedef eksikliği, düşük özdenetim ve düşük kişisel güç duygusu gibi özellikler sergilerler.¹³ Narsistik eğilimler, şişirilmiş ego ve pişmanlık göstermeme psikopatinin belirgin özelliklerindendir.¹³ Güç ve kontrol arayışı, seri katillerin birincil güdüsüdür; çaresiz bir kurban üzerinde üstünlük kurarak kendi derinlerindeki değersizlik duygularını telafi etme ihtiyacı duyarlar.⁸

Motivasyonlar ve Tipolojiler: Seri katiller genellikle dört farklı kategoriye ayrılır:

• Hayalperest: Kendisine öldürmesini söyleyen halüsinasyonlara ve vizyonlara maruz kalan katil tipidir.¹³
• Misyoner: Belirli bir insan grubunu (fahişeler, etnik gruplar) ortadan kaldırmak için “görevlere” çıkan katillerdir. Misyoner katiller, belirli bir insan grubundan kurtuldukları için topluma iyilik yaptıklarına inanarak eylemlerini haklı görürler.¹³
• Hedonistik: Cinsel hazzı cinayetle ilişkilendiren (şehvet motivasyonlu) veya öldürmekten heyecan duyan (heyecan motivasyonlu) alt türleri vardır; kurbanın son ıstırabından coşku hissederler.⁸
• Güç ve Kontrol Arayışı: Birincil güdüleri, çaresiz bir kurban üzerinde üstünlük kurma ve kendi derinlerindeki değersizlik duygularını kurbana tamamen hükmederek telafi etme ihtiyacıdır.¹³

Seri katillerde travma ve fantazi dünyasının kesişimi, onların şiddet davranışlarının gelişiminde merkezi bir rol oynamaktadır. Çocukluk döneminde yaşanan istismar ve ihmal gibi travmatik deneyimler, bireylerin güçlü ve şiddet içerikli bir fantezi dünyası geliştirmelerine yol açabilir.¹³ Çocukken geliştirilen bu saldırgan hayaller, ergenlikten olgunluğa kadar gelişmeye devam eder ve sonunda gerçek dünyaya yansır.¹³ Bu durum, sadece fantezilere sahip olmakla kalmayıp, bu fantezilerin çarpık bir gerçekliğe dönüşerek cinayet eyleminin fanteziyi “mükemmelleştirme” aracı haline gelmesiyle sonuçlanmaktadır.

Erken dönemdeki güçsüzlük ve değersizlik duygusu, seri katillerde mutlak güç ve kontrol arayışına dönüşen bir telafi mekanizması oluşturur.¹³ Örneğin, bazı seri katillerin kurbanlarının cesetleriyle birlikte yaşaması ¹⁸, bu kontrol arayışının ve reddedilme korkusuyla başa çıkamamanın aşırı bir tezahürüdür. Bu durum, daha fazla duygusal acıdan kaçınmak için cansız nesneleri canlı ilişkilere tercih etme eğilimini yansıtmaktadır. Seri katillerin yüksek zekaya sahip olmalarına rağmen ahlaki değerlerden yoksun olmaları ¹⁸, zekanın tek başına aşırı şiddete karşı koruyucu bir faktör olmadığını, duygusal ve ahlaki gelişimin kritik önemini göstermektedir. Bu nedenle, seri cinayetleri önlemeye yönelik müdahaleler, erken çocukluk travmalarını ve uyumsuz fantezi yaşamlarının gelişimini hedeflemeli, sağlıklı başa çıkma mekanizmaları ve benlik saygısı oluşturmaya odaklanmalıdır.

3.2. Töre ve Namus Cinayetlerinin Psiko-Sosyolojik Boyutları

Töre ve namus cinayetleri, geleneksel ve ataerkil toplum yapılarında kök salmış, kadının cinsel saflığı ve sosyal pozisyonlarda alt durumda olması beklentisine dayanan bir olgudur.¹⁹ Bu cinayetler, bireysel bir psikopatolojiden ziyade, toplumsal ve kültürel normların derinlemesine içselleştirilmesiyle ortaya çıkan karmaşık bir yapıya sahiptir.

Psiko-Sosyolojik Sebepler:

• Cinsiyetlendirilmiş Onur Anlayışı: Bu cinayetlerin temelinde, kadının bedeninin ve cinselliğinin kontrolü üzerine kurulu ataerkil bir sistem yatmaktadır. Erkeğin onuru, çocuğunun kendi soyundan geldiğinden emin olmasıyla ilişkilendirilir, bu da kadının kontrolünü zorunlu kılar.¹⁹ Bu anlayış, kadını erkeğin mülkü olarak gören ve onun yaşamı üzerindeki karar hakkını erkeğe veren bir güç ilişkisini pekiştirmektedir.
• Toplumsal Destek ve Onay: Töre ve namus cinayetleri, genellikle ailenin topluca aldığı bir karar olup, toplumsal ve ailevi onurun geri kazanılması amacıyla işlenir.¹⁹ Şüphe dahi cinayeti meşrulaştırmak için yeterli görülebilir.²⁰ Failin bireysel eylemi olmaktan öte, bu cinayetler, cinayeti “onurlandırmak” için hazır olan bir topluluğun desteğini alır ve sadece bireyin değil, topluluğun namusunun da korunmasını sağlar.²⁰
• Hukuki Boşluklar ve Ceza İndirimleri: Geçmişte uygulanan ceza indirimleri ve “töre saiki” gibi ifadelerin kullanılması, cinayetlerin kabul edilebilir bir motif olarak görülmesine yol açmıştır.²⁰ Son zamanlarda “intihara zorlama” gibi yeni yöntemler, faillerin hukuki yaptırımlardan kaçınma çabası olarak ortaya çıkmıştır.²⁰ Bu durum, hukuki sistemin bu tür suçlara karşı yeterince caydırıcı olmamasının bir göstergesidir.
• Ekonomik ve Sosyal Faktörler: Toprak mülkiyeti, akrabalık bağları ve ekonomik bağımlılık gibi faktörler, kadınların kontrol altında tutulmasında ve töre cinayetlerinin sürdürülmesinde rol oynar.¹⁹ Kadınların ekonomik bağımsızlığının olmaması, onları aile ve toplum baskısına karşı daha savunmasız hale getirmektedir.

Bireysel psikolojinin toplumsal normlarla harmanlanması, töre ve namus cinayetlerinin karmaşık doğasını açıklar. Bu cinayetler, bireysel psikopatolojinin ötesinde, içselleştirilmiş kültürel normlar ve dışsal toplumsal baskı tarafından şekillenen bir kararın sonucudur. Cinayeti işleyecek kişinin genellikle en genç erkekten seçilmesi, mahkemenin genç yaşa sempati duyması ve ceza indirimi uygulama ihtimali gibi hesaplanmış, sistemik bir yönü ortaya koymaktadır.²⁰ Bu durum, hukuki boşlukların istismar edildiğini göstermektedir.

Ataerkil yapılar içinde kadına yönelik şiddetin normalleşmesi, bu cinayetlerin psikolojik zeminini oluşturan kritik bir temadır. Şiddetin “evde normalleşmesi” ve kadınlar tarafından “kadın olmanın doğal bir sonucu” olarak kabul edilmesi ¹⁹, hem mağdurların hem de toplumların bu döngünün devamında pay sahibi olmasına neden olmaktadır. Bu durum, cinayet eyleminin suç olarak değil, bir “görev” veya “onurun iadesi” olarak algılandığı bir psikolojik ortam yaratmaktadır.

Töre ve namus cinayetleriyle mücadele, bireysel psikolojik müdahalelerin ötesine geçen çok yönlü bir yaklaşım gerektirmektedir. Toplumsal cinsiyet rollerinin temelden sorgulanması, ataerkil normlara meydan okunması, hukuki çerçevelerin güçlendirilerek boşlukların giderilmesi ve kadına yönelik şiddetin normalleşmesinin önüne geçmek için yaygın toplumsal farkındalık yaratılması hayati önem taşımaktadır. Kadınların eğitimi ve ekonomik olarak güçlenmesi, bağımlılık ve kontrol döngüsünü kırmada kilit rol oynamaktadır.

3.3. Aşk ve Kıskançlık Cinayetleri: Duygusal Durumlar ve İlişki Dinamikleri

“Suç tutkusu” veya “crime passionnel” olarak adlandırılan cinayetler, yoğun öfke, kıskançlık veya çaresizlik gibi duygusal durumlar altında işlenen suçları ifade eder. Bu durumlar, failin rasyonel düşünme yeteneğini ciddi şekilde bozabilir.⁵ Hukuki bağlamda, bu kavram, tasarlanmış cinayet ile daha hafif suçlar (kasıtlı adam yaralama) arasında ayrım yapmaya yardımcı olur.²¹ Önemli bir tahrik altında ve kendini kontrol etme süresi olmaksızın işlenen eylemler, failin kusurluluğunu hafifletebilir.²¹ Tarihsel olarak, bu tür vakalar genellikle aldatma senaryolarını içerirken, güncel yaklaşımlar cinsiyet yanlılığı ve duygusal tepkilerin şiddeti meşrulaştırmasına ilişkin endişeler nedeniyle bu tür yargılamalardaki hoşgörüyü sorgulamaktadır.²¹

Yakın Partner Cinayetleri (YPC) ve cinayete teşebbüs davranışları son yıllarda artış göstermiştir ve partner cinayetlerinin nedenleri cinsiyet dinamiklerinden etkilenmektedir.⁵

YPC’de Psikolojik Faktörler:

• Çocukluk Çağı İstismarı: Çocukluk çağı istismarı, YPC riskini artırır; bu durum duygu düzenlemesi, bağlanma, uyumsuz temel inançlar, dissosiyasyon ve psikopatolojik semptomlardaki değişiklikler aracılığıyla gerçekleşebilir.⁵
• Dissosiyasyon: Dissosiyasyon, YPC’yi çocukluk çağı istismarı deneyimleri, TSSB semptomları ve uyumsuz başa çıkma yöntemleriyle ilişkilendiren önemli bir “köprü semptom” olabilir.⁵
• Uyumsuz Şemalar: İstismarcı veya şiddet içeren aile ortamında büyümek, bireylerin kendileri ve diğer insanlar hakkındaki düşüncelerini etkileyerek güvensizlik, yabancılaşma ve iç içe geçme gibi erken uyumsuz şemaların oluşmasına yol açabilir.⁵
• Cinsiyet Farklılıkları: YPC vakalarında erkeklerin psikopati puanları kadınlardan daha yüksek bulunmuştur.⁵ Kadınların partnerlerini öldürme veya öldürmeye teşebbüs etme davranışları, partnerlerinden gördükleri fiziksel şiddet, kıskançlık duyguları ve algılanan zayıf sosyal destek ile en iyi şekilde tahmin edilmektedir.⁵ Bu durum, kadınların şiddete karşı kendilerini koruma amacıyla şiddet kullanabileceğini düşündürmektedir. Erkeklerde ise YPC için en iyi yordayıcı değişken, ilişkileri sırasında partnerlerine karşı uyguladıkları fiziksel şiddet davranışlarıdır.⁵

Duygusal şiddet ve ilişki dinamiklerinin homicidal sonuçları, “tutku suçları” kavramının daha geniş bir “yakın partner şiddeti” ve cinayeti çerçevesinde ele alınması gerektiğini göstermektedir. Çocukluk çağı travmaları, bireylerin yetişkinlikteki ilişki dinamiklerini ve şiddet eğilimlerini derinden etkileyen önemli bir temel oluşturur. Travmatik deneyimler, bireylerin duygu düzenleme, empati ve sağlıklı bağlanma becerilerini bozarak, ilişkilerde güvensizlik, bağımlılık veya kontrol arayışı gibi uyumsuz kalıpların gelişmesine yol açabilir. Bu durum, özellikle kıskançlık gibi yoğun duygusal durumlarla birleştiğinde, şiddetin ve hatta cinayetin tetikleyicisi olabilir.

Yakın partner cinayetlerindeki cinsiyet farklılıkları, motivasyonların çeşitliliğini ortaya koymaktadır. Kadınların genellikle kendilerini partnerlerinden gelen şiddetten koruma amacıyla cinayete yönelmesi, bu eylemlerin çoğu zaman bir hayatta kalma mücadelesinin sonucu olduğunu düşündürmektedir. Buna karşılık, erkeklerin partnerlerine karşı uyguladıkları fiziksel şiddet geçmişi, onların cinayet motivasyonlarında güç ve kontrol arayışının daha baskın olduğunu göstermektedir. Bu farklılıkların anlaşılması, yakın partner şiddetini ve cinayetlerini önlemeye yönelik stratejilerin geliştirilmesinde kritik öneme sahiptir. Travmaya erken müdahale, ilişkilerdeki güç dengesizliklerinin ele alınması ve şiddet mağdurlarına yönelik sosyal destek mekanizmalarının güçlendirilmesi, bu tür trajik sonuçların önüne geçmek için elzemdir.

4. Medyanın Şiddet ve Cinayet Algısı Üzerindeki Etkisi

4.1. Duyarsızlaşma ve Model Alma

Medyanın şiddet ve şiddet kurbanlarına karşı duyarsızlaştırma etkisi, çeşitli araştırmalarla ortaya konulmuştur. Medya şiddeti, özellikle sekiz yaş altındaki çocuklar olmak üzere, çocuklarda saldırgan ve asosyal davranışlara yol açmakta ve bu davranışları artırmaktadır.²⁵ Ayrıca, medya şiddeti çocuklarda şiddete kurban olma korkusu yaratmakta ve onları şiddete ve şiddet kurbanlarına karşı duyarsızlaştırmaktadır.²⁵

Tekrarlanan medya şiddetine maruz kalma, bireylerin duyarsızlaşmasına sebep olmakta ve sonunda saldırgan davranışları tetiklemektedir.²⁵ Kronik ve uzun süreli medya şiddetine maruz kalan çocuklar, şiddet davranışına ve onun sonuçlarına giderek daha çok ilgisiz kalmaktadır.²⁵ Bu durum, şiddetin normalleşmesine ve sıradan bir davranış biçimi olarak algılanmasına yol açabilmektedir.²⁵ Medyada sürekli dozu artan şiddete maruz kalan izleyici için kanıksanan şiddet bir süre sonra normal karşılanmaktadır; hatta kötü karakterin şiddete maruz kalmasının onaylanmasına kadar gidebilmektedir.²⁵ Duyarsızlaşma sonucu şiddet içerikleri bir eğlence malzemesi haline gelebilmekte ve bağımlılık yaratabilmektedir.²⁶ Bu şekilde şiddet içselleştirildiğinde; öfkelenme, üzülme, acıma, empati kurma gibi duygular azalmakta ve şiddet normalleştirilmektedir.²⁶

Sosyal medya platformları, şiddetin yeni biçimlerinin ve ifadelerinin ortaya çıktığı bir ortam haline gelmiştir. Siber zorbalık ve sosyal linç gibi yeni şiddet türleri bu platformlarda yaygınlaşırken, bireylerin acımasız paylaşımlar yapmasına, şiddeti yüceltmesine ve normalleştirmesine olanak tanımaktadır.²⁶

“Yeni Nesil Seyirci Kalma Etkisi” kavramı, medyanın şiddet algısı üzerindeki dönüştürücü etkisini açıklamaktadır. İnsanlar, gerçek hayattaki şiddet olaylarına müdahale etme konusunda korku ve kişisel zarar endişesi nedeniyle daha pasif kalma eğilimindeyken, sosyal medyada hayati bir tehlike veya saldırı korkusu olmadığı için daha cesur tepkiler verebilmektedir.²⁶ Sosyal medya tepkileri daha hızlı ve daha fazla katılımcı içermesine rağmen, somut değildir ve anında kayıpları önlemez. Ancak bu kolektif tepkiler, yaygın sosyal yanıtlar oluşturma ve yasal ve sosyal olayları etkileme potansiyeline sahiptir.²⁶ Buna karşılık, sosyal medyada şiddet içerikli multimedya içeriğinin bolluğu, şiddetin normalleşmesine de katkıda bulunabilmektedir.²⁶

Bu durum, medyanın, özellikle sosyal medyanın, şiddet algısını nasıl dönüştürdüğünü ve toplumsal duyarsızlaşmayı nasıl derinleştirdiğini göstermektedir. Doğrudan şiddet deneyiminden sanal şiddet deneyimine geçiş, bireylerin şiddete karşı tepkilerini değiştirmekte ve yeni bir “seyirci etkisi” yaratmaktadır. Bu, çevrimiçi ortamda artan farkındalık ve tepkilere rağmen, gerçek dünyadaki müdahalenin azaldığı bir paradoksu ortaya koymaktadır. Medya okuryazarlığı eğitimleri, içerik yaratıcıları için etik yönergeler ve sanal şiddetin psikolojik etkilerinin ele alınması, bu durumun olumsuz sonuçlarını hafifletmek için önemli adımlardır.

5. Adli Psikolojik Değerlendirme ve Cezai Ehliyet

5.1. Akıl Hastalığı veya Zayıflığının Cezai Ehliyete Etkisi

Ceza ehliyeti, bir kimsenin belirli bir tarihte ve yerde işlediği bir suça ilişkin kusur yeteneğine sahip olmasını ifade eder. Bu yetenek, bireyin eylemlerinin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama (algılama yeteneği) ve bu algıya uygun olarak davranışlarını yönlendirme (irade yeteneği) kapasitesine dayanır.²⁷ Bu iki yetenekten birinin eksik veya önemli ölçüde azalmış olması durumunda, kişinin cezai ehliyeti tam kabul edilmez.

Türk Ceza Kanunu (TCK) kapsamında ceza ehliyeti şu şekilde sınıflandırılır:

• Tam Cezai Ehliyet: Failin hem “algılama” hem de “irade” yeteneği mevcutsa, cezai ehliyeti tam kabul edilir ve işlediği suçun cezasıyla cezalandırılır.²⁷
• Cezai Ehliyeti Olmayanlar (TCK m.32/1): “Algılama” veya “irade” yeteneklerinden birinin bulunmaması halinde ceza ehliyeti olmadığı kabul edilir ve cezalandırılmazlar. Ancak, haklarında akıl hastalarına özgü güvenlik tedbirleri uygulanabilir.²⁷
• Cezai Ehliyeti Eksik Olanlar (TCK m.32/2): “Algılama” veya “irade” yeteneklerinde azalma olması halinde cezai ehliyeti eksik kabul edilir. Bu durumda ceza indirimi uygulanır veya hapis cezası güvenlik tedbirine çevrilir.²⁷

Akıl hastalığı veya zayıflığı, kusur yeteneğini ortadan kaldıran veya zayıflatan önemli nedenlerdendir. Yargılanan kişide akıl hastalığına ilişkin en ufak bir şüphe bulunması halinde, mahkeme konuyu bilimsel bir şekilde araştırmalıdır.²⁷ Önemli olan, akıl hastalığının suçun işlendiği tarihte failin algılama ve irade yeteneği üzerindeki etkisidir. Örneğin, bipolar bozukluğu olan bir kişi, hastalığının etkisi altında olmadan da suç işleyebilir.²⁷ Şizofreni, manik atak, kleptomani, zeka geriliği, alkol/madde bağımlılığı, antisosyal kişilik bozukluğu, borderline kişilik bozukluğu ve diğer psikotik bozukluklar, cezai ehliyeti etkileyebilecek yaygın durumlar arasındadır.²⁷ Ancak, kişinin iradi olarak aldığı alkol veya uyuşturucu madde etkisiyle suç işlemesi durumunda cezai ehliyeti tam kabul edilir, zira irade yeteneğinin kaybı kendi kusurlu davranışından kaynaklanmıştır.²⁷

5.2. Değerlendirme Süreçleri ve Güvenlik Tedbirleri

Akıl hastalığı veya zayıflığının cezai ehliyete etkisi, mahkemeler tarafından bilimsel raporlar aracılığıyla tespit edilir. Tam teşekküllü ruh ve sinir hastalıkları hastanelerinden alınan heyet raporları ve Adli Tıp Kurumu İhtisas Dairelerinin raporları bu konuda bilimsel ölçüt olarak kabul edilmektedir.²⁷ Tek hekim raporları veya devlet hastanelerinden alınan raporlar bu tespit için yeterli görülmemektedir.²⁸ Raporlar arasında çelişki olması halinde, Adli Tıp Kurumu Genel Kurulu’ndan rapor alınarak çelişki giderilmelidir.²⁷ Mahkeme, bazı durumlarda şüpheli veya sanığı en fazla üç aya kadar gözlem altında tutarak cezai ehliyeti hakkında karar verebilir.²⁷

Suç işlendikten sonra akıl hastalığı ortaya çıkan bir kişi, kendini yeterince savunamayacağı için kovuşturma yapılamaz. Ancak soruşturma veya kamu davası açılmasına engel teşkil etmez.²⁸ Suç işlendiği sırada tam akıl hastası olan bir kişi hakkında koruma ve tedavi amaçlı güvenlik tedbirleri uygulanır. Eğer tam akıl hastalığı kovuşturma aşamasında ortaya çıkarsa, mahkeme durma kararı vermelidir; ancak derhal beraat kararı verilebilecek nitelikteyse beraat kararı verilir.²⁸

Güvenlik Tedbirleri (TCK m.57): Akıl hastalığı veya zayıflığı nedeniyle suç işleyen kişiler hakkında hapis cezası yerine veya yanı sıra güvenlik tedbirleri uygulanabilir. Bu kişiler, yüksek güvenlikli sağlık kurumlarında koruma ve tedavi altına alınır.²⁷ Kişinin topluma tehlikeliliğinin ortadan kalktığı veya önemli ölçüde azaldığına dair sağlık kurulu raporu üzerine infaz hakimi kararıyla serbest bırakılabilirler.²⁷ Ancak, tehlikeliliğin arttığı anlaşılırsa, güvenlik tedbiri yeniden uygulanabilir.²⁷

Adli psikiyatrinin hukuki süreçteki kritik rolü, hukuki sorumluluk tanımları ile karmaşık psikiyatrik gerçeklikler arasındaki gerilimi ortaya koymaktadır. Suçun işlendiği andaki zihinsel durumun doğru bir şekilde değerlendirilmesi, adli psikiyatrinin en büyük zorluklarından biridir. Bu durum, hukuk, psikiyatri ve psikoloji gibi disiplinlerarası işbirliğinin önemini vurgulamaktadır. Uzmanlaşmış adli psikiyatrik uzmanlığa olan ihtiyaç, hukuk profesyonellerinin sürekli eğitimi ve adalet ile tedavi ihtiyaçlarını dengelemede etik hususların göz önünde bulundurulması, bu alandaki uygulamaların etkinliğini artırmak için hayati öneme sahiptir.

Sonuç

Cinayet, bireysel psikopatolojilerden toplumsal dinamiklere kadar uzanan çok katmanlı psikolojik faktörlerin etkileşimiyle ortaya çıkan karmaşık bir olgudur. Bu inceleme, dürtü kontrol bozukluklarının ve öfke yönetiminin ani şiddet eylemlerindeki rolünü, özellikle aile içi şiddetle olan döngüsel ilişkisini ortaya koymuştur. Antisosyal, şizoid, paranoid ve narsisistik kişilik bozuklukları gibi psikopatolojilerin cinayet riskini nasıl artırdığı ve psikopati ile sosyopati arasındaki nüanslı farklılıkların cinayet motivasyonlarını nasıl şekillendirdiği detaylandırılmıştır.

Çocukluk çağı travmaları ve istismar, homicidal davranışın gelişiminde temel bir zemin oluşturmaktadır; bu deneyimler, duygu düzenleme sorunlarına, dissosiyasyona ve utanç duygusunun şiddetin nihai nedeni haline gelmesine yol açan bir sarmalı tetikleyebilir. Seri katillerin psikolojisi, erken travmaların ve uyumsuz fantezi dünyalarının şiddet eylemlerine dönüşümündeki kritik rolünü vurgulamaktadır. Töre ve namus cinayetleri ile aşk ve kıskançlık cinayetleri gibi belirli cinayet tipleri, bireysel psikolojinin toplumsal normlar, ataerkil yapılar ve ilişki dinamikleriyle nasıl harmanlandığını göstermektedir.

Medyanın, özellikle sosyal medyanın, şiddet algısı üzerindeki duyarsızlaştırıcı ve modelleyici etkisi, şiddetin normalleşmesine ve yeni nesil seyirci kalma etkisinin ortaya çıkmasına katkıda bulunmaktadır. Son olarak, adli psikolojik değerlendirme süreçleri ve cezai ehliyetin belirlenmesi, akıl hastalığı veya zayıflığının hukuki sonuçlarını anlamak ve adaletin sağlanmasında psikiyatrik uzmanlığın vazgeçilmez rolünü göstermektedir.

Tüm bu bulgular, cinayetlerin önlenmesi ve faillerin rehabilitasyonu için bütüncül bir yaklaşımın gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bireysel psikopatolojilerin yanı sıra, erken çocukluk dönemindeki travmaların ele alınması, toplumsal cinsiyet eşitsizliklerinin giderilmesi, medya okuryazarlığının artırılması ve adli psikiyatri alanındaki uzmanlaşmanın desteklenmesi, bu karmaşık soruna yönelik sürdürülebilir çözümlerin geliştirilmesi için elzemdir.

Alıntılanan çalışmalar

1. Katillerin Ruh Hali – Kim Psikoloji, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://www.kimpsikoloji.com/katillerin-ruh-hali/
2. Mattia Ahmet Minguzzi Cinayeti Bağlamında Birey ve Toplum: Psiko …, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://www.posttruthdergi.com/mattia-ahmet-minguzzi-cinayeti-baglaminda-birey-ve-toplum-psiko-felsefi-bir-analiz/
3. Öfke ve Dürtüsellik – Rola Psikoloji, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://rolapsikoloji.com/ofke-ve-durtusellik/
4. Dürtü Kontrol Bozuklukları – PD Psikodestek, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://pdpsikodestek.com/DurtuKontrolBozukluklari.html
5. Bir Kısır Döngü Olarak – Violence as a Vicious Cycle; – DergiPark, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/115074
6. Dürtü Kontrol Bozukluğu Nedir? Belirtileri Nelerdir? – Memorial, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://www.memorial.com.tr/saglik-rehberi/durtu-kontrol-bozuklugu-nedir-belirtileri
7. Dürtü Kontrol Bozukluğu Nedir? | Tedavi ve Terapi Yöntemleri Nelerdir? – Terappin, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://terappin.com/blog/durtu-kontrol-bozuklugu
8. Şizofrenide Şiddet ve Cinayet Eylemi: Risklerin Değerlendirilmesi …, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://dusunenadamdergisi.org/storage/upload/pdfs/1587119819-tr.pdf
9. Şizoid Kişilik Bozukluğunun Adli Bilimler Çerçevesinde … – DergiPark, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3402813
10. Sosyopat Ne Demek? Sosyopati Belirtileri ve Tedavisi – Memorial, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://www.memorial.com.tr/saglik-rehberi/sosyopat-kime-denir-ne-demektir
11. Psikopati ve Sosyopati nedir? Aralarındaki farklar nelerdir?, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://www.kemalarikan.com/psikopati-ve-sosyopati.html
12. (PDF) Suç ve Psikopatoloji ilişkisi – ResearchGate, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://www.researchgate.net/publication/329239464_Suc_ve_Psikopatoloji_iliskisi
13. Seri Katiller ve Bir Seri Katilin Portresi | Akademya Dergisi, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://akademyadergisi.com/seri-katiller-ve-bir-seri-katilin-portresi/
14. Çocukluk Çağı Travmaları ve Etkileri – Koru Hastanesi, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://www.koruhastanesi.com/cocukluk-cagi-travmalari-ve-etkileri-420-55
15. ihmal, istismar ve beyin gelişimi, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://kacum.kayseri.edu.tr/EditorUpload/Files/71d3a2ef-50bb-4ec9-a05e-5f2ce77474ff.pdf
16. ÇOCUK SUÇLULUĞUNDA ÇOCUK İSTİSMARI OLGULARININ …, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/TEZ/45874.pdf
17. (PDF) Çocukluk Çağı Travmalarının Suç ve Şiddet ile İlişkisi, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://www.researchgate.net/publication/357871553_Cocukluk_Cagi_Travmalarinin_Suc_ve_Siddet_ile_Iliskisi
18. Seri Katillerin Psikolojisi – tabutmag, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://tabutmag.com/seri-katillerin-psikolojisi
19. TÜRKİYE’DE NAMUS ADINA İŞLENEN CİNAYETLER: MÜCADELE …, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/TEZ/44767.pdf
20. T.C. MUŞ ALPARSLAN ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER …, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/101771/yokAcikBilim_10217869.pdf?sequence=-1&isAllowed=y
21. Crimes of passion | EBSCO Research Starters, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://www.ebsco.com/research-starters/social-sciences-and-humanities/crimes-passion
22. Crimes of Passion and Psychiatry in Early Twentieth-Century Rio de Janeiro, Brazil, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35277716/
23. Causes of intimate partner homicide: Gender differences in empathy, psychopathy, and perceived social support, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://dusunenadamdergisi.org/article/1586
24. Psychological Factors Linked to Intimate Partner Violence and Childhood Maltreatment: On Dissociation as a Possible Bridge Symptom – PubMed Central, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10515471/
25. SANAL ALEM/ MEDYA ŞİDDETİ – Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://oka.gov.tr/assets/upload/dosyalar/siddet-olgusuna-cok-disiplinli-yaklasimlar-yayini.pdf
26. ŞİDDET OLGUSU VE YENİ NESİL SEYİRCİ KALMA ETKİSİ …, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/TEZ/ET002710.pdf
27. Akıl Hastalığı veya Zayıflığının Ceza Ehliyetine Etkisi, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://barandogan.av.tr/blog/ceza-hukuku/akil-hastaligi-veya-zayifliginin-cezai-ehliyete-etkisi-nedir.html
28. CEZA EHLİYETİ VE AKIL HASTALIĞI – 2024 – Harbiye Hukuk Bürosu, erişim tarihi Temmuz 10, 2025, https://www.harbiyehukuk.com/ceza-ehliyeti-ve-akil-hastaligi/