AZƏRBAYCAN RESPUBLİKASININ KƏND TƏSƏRRÜFATI NAZİRLİYİ
AZƏRBAYCAN DÖVLƏT AQRAR UNVERSİTETİ
BİOLOGİYA KAFEDRASI
BOTANİKA (MODUL II) FƏNNİNDƏN
LABORATORİYA İŞİ №6
ANDROSEY VƏ GINESEY, ÇIÇƏK QRUPLARI
Ass. N. İ. İsayeva
GƏNCƏ – 2022
Çiçək üzvlərinin adlandırılması və işarələnməsi.
Çiçək – flos
Ginesey – gynoeceum – G
Androsey – androeceum – A
Sadə çiçək yanlığı – perigonum – P
Tac – corolla – Co
Kasacıq – calyx – Ca
Çiçək yatağı – torus
Androsey, ginesey. Çiçək qrupları
Dişicik (Pistillum) — örtülütoxumlu bitkilərd ə çiçəyin mühüm orqanlarından biri.
Dişicik çiçək yatağın ın ortasında olub üç hissəyə bölünür: yumurtalıq (bir, yaxud bir neçə yumurtaçıqlı), ondan ayrılan sütuncuq (adətən, bir və ya bir neçə) və tozlanma vaxtı tozcuğu tutan ağızçıq . Müxtəlif bitki növlərində dişiciyin forma və quruluşu müxtəlifdir. Bəzi bitkilərdə sütuncuq inkişaf etmir və ağızcıq bilavasitə yumurtalığın üstündə oturur. Dişiciyi əmələ gətirən meyvə yarpaqçığının miqdarına və onların bitişməsi xarakterinə görə yumurtalıq biryuvalı, ikiyuvalı və çoxyuvalı olur. Mayalandıqdan sonra yumurtacıqdan toxum, yumurtalıqdan isə meyvə inkişaf edir. Yumurtalığı örtülü olan dişiciyin əmələ gəlməsi bitkilərin təkamülündə mühüm mərhələdir. Bu, örtülütoxumlu bitkilərin dünyada sürətlə artmasına və onların əvvəllər daha çox yayılmış ali sporlu və çılpaqtoxumlu bitkiləri sıxışdırıb azaltmasına səbəb olmuşdur.
Ağızcıqda olan qabarcıqlar (albalıda) və ya tükcüklər (çovdarda),
tozcuqları tutub saxlayır.Tozcuq ağızcığın ifraz etdiyi mayedə cücərir və
tozcuq borucuğu əmələ gətirir. Borucuq böyüməkdə davam edir, sütuncuğun
içərisinə doğru uzanır və yumurtalığa çatır.Tozcuq borucuğu yumurtalığa
çatan zaman onun ucunda iki ədəd kiçik hüceyrə olur. Bunlara spermilər
deyilir. Yumurtalıqda da (rüşeym kisəsində) mayalanmada iştirak edan iki
hüceyrə vardır. Bunlardan biri (yumurta hüceyrəsi) tozcuq girəcəyinin
qarşısında, digər isə mərkəzdə yerləşir. Spermilərdən biri yumurta
hüceyrəsinin nüvəsi ilə, digər isə mərkəzi hüceyrənin nüvəsi ilə qovuşur,
beləliklə mayalanma baş verir . Bitkilərdə bu cür mayalanma ikiqat
mayalanma adlanır. Bu proses, yəni iki spermidən birinin yumurta
hüceyrəsilə , digərinin mərkəzi hüceyrə ilə mayalanması prosesi ilk dəfə
1898-ci ildə rus alimi S.Q.Navaşin tərəfindən müəyyən edilmişdir.
Mayalanmadan sonra çiçək solub, quruyub tökülür və mayalanmış yumurta
hüceyrəsindən ziqot (rüşeym), mayalanmış mərkəzi hüceyrədən rüşeymin
qidasını təşkil edən endosperm, yumurtalığın divarından isə meyvə əmələ
gəlir.
Çiçək qrupları
Çiçəklər bitki üzərində ya tək-tək və ya qrup halında yerləşir. Məs. Xaş-xaşda, qızıl zambaqda çiçəklər tək-tək yerləşir. Əksər hallrda çiçəklər qrup şəklində olur.
Bitki üzərində çiçəklərin müəyyən sistem üzrə toplanaraq təşkil etdikləri qrupa çiçək qrupu deyilir.
Çiçək qrupları müəyyən və qeyri-müəyyən olur.
1. Salxım 6.Qalxancıq
2. Çətir 7. Səbət
3. Lətli sünbül, qıça 8. Mürəkkəb çətir
4. Başcıq 9. Mürəkkəb sünbül
5. Sünbül